Je hebt het misschien gezien: een zonnecrème met titaniumdioxide scoort op een ingrediëntenscanner soms laag, terwijl diezelfde stof in voeding verboden is, in losse poeders beperkt mag worden gebruikt, en toch in de meeste dermatologisch aanbevolen zonneproducten zit. Logisch dat dat verwarrend is. Hieronder leg ik per situatie uit waarom, met de meest actuele stand van de regelgeving.
Wat is titaniumdioxide eigenlijk?
Titaniumdioxide is een mineraal, gewonnen uit titaniumerts. Het is fel wit, weerkaatst licht heel goed en blokkeert UV-straling. Daarom zit het in drie heel verschillende soorten producten: als UV-filter in zonnecrèmes, als witmaker/pigment in lippenstiften en foundations, en — tot voor kort — als kleurstof (E171) in voeding.
Niet alle titaniumdioxide is identiek. Het bestaat in verschillende deeltjesgroottes (van “gewoon”/pigmentair tot nanodeeltjes) en kan gecoat zijn met een laagje silica of aluminiumoxide om het stabieler te maken. Die verschillen zijn precies waarom de ene toepassing wél en de andere géén probleem vormt.
Waarom is titaniumdioxide (E171) verboden in voeding?
In mei 2021 concludeerde de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA dat ze een mogelijk risico op DNA-schade (genotoxiciteit) bij titaniumdioxide niet konden uitsluiten, en dat ze geen veilige dagelijkse inname konden vastleggen. Op basis daarvan besloot de Europese Commissie om titaniumdioxide als voedingskleurstof (E171) volledig te verbieden, met een overgangsperiode tot augustus 2022.
Belangrijk om te weten: dit is een voorzorgsprincipe. EFSA zegt niet “dit veroorzaakt kanker”, maar “we kunnen een risico niet met zekerheid uitsluiten, en als we geen veilige grens kunnen vastleggen, staan we het niet toe.” Dat is een andere, strengere maatstaf dan “bewezen schadelijk.” Titaniumdioxide blijft overigens wel toegestaan in medicijnen, omdat de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA in 2025 oordeelde dat er voor zo’n 91.000 geneesmiddelen geen haalbaar alternatief bestaat.
Waarom gelden er beperkingen voor losse poeders?
In 2021 werd titaniumdioxide (in poedervorm, met een bepaald aandeel zeer fijne deeltjes) in de EU geklasseerd als “mogelijk kankerverwekkend bij inademing” (categorie 2). Op basis daarvan kwamen er regels in de cosmeticawetgeving: in losse gezichtspoeders mag maximaal 25% van een specifieke, pigmentaire vorm gebruikt worden, in haarsprays gelden nog strengere grenzen, en in elk ander product dat tot longblootstelling kan leiden is het verboden.
De achterliggende redenering: bij een fijn poeder kun je tijdens het aanbrengen kleine hoeveelheden inademen, en dat is een fundamenteel ander blootstellingspad dan een crème die je op de huid smeert.
Het Europese Gerecht vernietigde de classificatie in 2022 omdat de onderliggende studie volgens de rechter niet deugdelijk beoordeeld was. Titaniumdioxide is dus momenteel, juridisch gezien, niet langer geklasseerd als kankerverwekkend in de EU.
Of en wanneer de specifieke regel voor losse poeders (de 25%-grens) hierdoor formeel wordt aangepast, is op het moment van schrijven nog niet duidelijk — wetgeving wordt niet automatisch herzien na een rechterlijke uitspraak, dat vraagt een apart traject. Veel merken, en ook wij, houden de bestaande voorzorgsgrens daarom voorlopig aan tot er meer duidelijkheid is.
En lippenproducten, zoals lippenstift?
Hier loopt een ander, recenter traject. In mei 2024 bracht het Europese wetenschappelijk comité voor consumentenveiligheid (SCCS) een advies uit waarin ze aangaven dat ze het genotoxische potentieel van bijna alle soorten titaniumdioxide die in “orale cosmetica” gebruikt worden — denk aan lippenstift en tandpasta, die je deels binnenslikt — niet kunnen uitsluiten. Dit is dus een vergelijkbare, voorzorgsgedreven discussie als bij voeding, specifiek omdat deze producten een andere blootstelling geven dan een crème.
Hoe zit het dan met zinkoxide?
Zinkoxide is het andere mineraal dat veel in zonnecrèmes gebruikt wordt. Het wetenschappelijk comité SCCS heeft zinkoxide-nanodeeltjes herhaaldelijk onderzocht en vond geen overtuigend bewijs voor genotoxiciteit, mutageniteit of fototoxiciteit. Zinkoxide is dan ook nooit onderworpen geweest aan de juridische strijd rond een kankerverwekkend-classificatie, zoals titaniumdioxide.
Dat betekent niet dat zinkoxide vrijgesteld is van alle voorzorg: net als bij elk fijn poeder geldt ook hier dat inademing (bijvoorbeeld via sprays) afgeraden wordt. Maar dat is een algemene voorzorg voor fijne deeltjes in het algemeen, niet een specifieke wetenschappelijke bezorgdheid over de stof zelf.
En in een gewone crème of zonnecrème, op de huid?
Dit is het scenario waar verreweg de meeste van onze producten in vallen, en hier is het beeld al jaren stabiel. Tientallen jaren onderzoek, herhaaldelijk beoordeeld door het SCCS, laat zien dat titaniumdioxide en zinkoxide niet doordringen tot levende huidcellen of de bloedbaan, ook niet bij langdurig of intensief gebruik op gezonde huid. Ze blijven letterlijk op het huidoppervlak liggen, wassen er ook weer af, en vormen geen aantasting van het waterleven zoals sommige chemische UV-filters dat wel doen. Daarom blijven het, samen met hun uitstekende UV-bescherming, twee van de meest aanbevolen filters door dermatologen, ook voor de gevoelige huid.
Kort samengevat
Eén stof, drie heel verschillende verhalen. Wat telt, is welk type product het is (smeren, poederen of inslikken), welke vorm van de stof gebruikt wordt, en welke wetenschappelijke en juridische stand van zaken op dat moment geldt. Dat laatste verandert trouwens, zoals deze pagina laat zien — wij volgen dat op de voet en passen ons aanbod en deze uitleg aan zodra er nieuwe ontwikkelingen zijn.
Heb je een vraag over een specifiek product? Neem gerust contact op, ik leg het je met plezier in detail uit.