De huid is ons grootste orgaan. Via de poriën, haarfollikels en klieren worden niet alleen stoffen afgevoerd, er kunnen ook stoffen naar binnen dringen. Je hoeft geen wetenschapper te zijn om te begrijpen dat een huid die voortdurend afgesloten wordt of in haar natuurlijke functies belemmerd wordt, daar niet beter van wordt. Toch zetten heel wat conventionele cosmeticaproducten daar wel op in. Ze bestaan niet zelden voor het grootste deel uit water, aangelengd met een cocktail van synthetische hulpstoffen en een verrassend laag percentage actieve stoffen. Sommige van die hulpstoffen hebben een prima veiligheidsprofiel, andere zijn wel degelijk reden tot voorzichtigheid, zeker bij een gevoelige huid. Hieronder leggen we precies uit welke dat zijn, en waarom.
Veelvoorkomende aandachtspunten in conventionele cosmetica
Niet elk synthetisch ingrediënt is problematisch, en niet elk “aandachtspunt” is even zwaarwichtig. Om je toch een eerlijk beeld te geven, zetten we de meest besproken ingrediënten even per stuk op een rij.
- Parabenen (zoals methylparaben, propylparaben) zijn bewaarmiddelen waarvan de langere ketens (isopropyl-, isobutyl-, fenyl-, benzyl- en pentylparaben) in de EU al verboden zijn. De kortere ketens blijven toegelaten binnen vastgelegde concentratiegrenzen, maar er blijft wetenschappelijke discussie bestaan over een mogelijk hormoonverstorend effect bij hogere blootstelling — vandaar dat we ze zelf vermijden.
- Triclosan is een antibacteriële stof die in de EU enkel nog in lage concentratie en in specifieke productcategorieën (zoals tandpasta of handzeep) toegelaten is, vooral vanwege zorgen over antibioticaresistentie en een mogelijk hormoonverstorend effect.
- Phenoxyethanol is een veelgebruikt bewaarmiddel met een wettelijke concentratielimiet van 1%. Door wijdverspreid gebruik maakt het wel een stof om de concentratie van in het oog te houden.
- Methylisothiazolinone en methylchloroisothiazolinone zijn bewaarmiddelen die wél stevig onder vuur liggen: het zijn bekende contactallergenen, en de EU heeft het gebruik ervan in leave-on producten al verboden en in rinse-off producten sterk beperkt sinds 2017.
- Sodium lauryl sulfate (SLS) is een reinigend bestanddeel met een goed gedocumenteerd irriterend effect op huid en ogen, vooral bij langdurig contact of hogere concentraties — een reden waarom we het bij gevoelige huid liever vermijden.
- Siliconen, PEG’s en propylene glycol hun belangrijkste minpunt is ecologisch: siliconen en sommige PEG’s zijn weinig biologisch afbreekbaar en stapelen zich op in het milieu.
- Minerale olie / petrolatum wordt in cosmeticakwaliteit grondig gezuiverd om vrij te zijn van de onzuiverheden waar historisch de bezorgdheid om ging. In die gezuiverde vorm is het een veilig, occlusief ingrediënt — onze voorkeur voor plantaardige oliën heeft dan ook meer te maken met herkomst, hernieuwbaarheid en de bijkomende voedingsstoffen die plantaardige oliën bieden, dan met een veiligheidsprobleem bij minerale olie.
- Microplastics, zoals de plastic schuurkorrels die je vroeger in scrubs en sommige tandpasta’s vond, zijn intussen goed nieuws: sinds oktober 2023 zijn deze EU-breed verboden in rinse-off producten. Andere toepassingen van microplastics in cosmetica worden de komende jaren geleidelijk aan uitgefaseerd, met deadlines tot 2035.
Waarom toch?
Als je je yoghurt buiten de koelkast bewaart, de verpakking meermaals opent en sluit, er met je vingers in dipt, en de verpakking nadien niet altijd goed afsluit, verwacht je niet dat die yoghurt het lang uithoudt. Maar dat is exact wat we van cosmetica- en verzorgingsproducten verwachten, en ze moeten dan nog maanden tot jaren houdbaar blijven.
In conventionele cosmetica wordt dit doorgaans opgelost met bewaarmiddelen zoals parabenen, phenoxyethanol of methylisothiazolinone, vaak in combinatie. Deze zijn niet toegelaten in gecertificeerde natuurcosmetica. Daar wordt voor de houdbaarheid gewerkt met natuurlijke alternatieven zoals bepaalde vitamines, fermentatie of extracten van radijs.
Waarom wordt er dan toch zo grootschalig naar synthetische bewaarmiddelen gegrepen? Voornamelijk omdat het makkelijker is om een product ermee te (her)formuleren, en omdat ze ruim beschikbaar en goedkoper zijn.
Greenwashing
Ook conventionele cosmeticamerken voelen dat er een gezondere, natuurvriendelijkere wind waait. Nieuwe producten worden dan ook steeds vaker gepromoot via de (vaak minimale) aanwezigheid van natuurlijke of plantaardige ingrediënten. Maar de aanwezigheid van één of enkele plantaardige ingrediënten maakt een product nog geen natuurcosmetica. Dit soort greenwashing-producten bevat doorgaans maar een fractie natuurlijke ingrediënten; het merendeel blijft gewoon de klassieke synthetische basis.
Hetzelfde geldt voor “zero waste” of verpakkingsvrije claims: een kartonnen doosje zegt niets over wat er in het potje zit. Het product erin kan voor 100% uit conventionele ingrediënten bestaan zonder een spoor van biologische of natuurlijke samenstelling. Sluw van de producent, verwarrend voor de consument.
Hoe herken je natuurcosmetica?
Wanneer je een natuurlijk cosmeticaproduct koopt, ga je ervan uit dat de ingrediënten ook daadwerkelijk natuurlijk zijn. Er bestaat echter geen wet die vastlegt welke ingrediënten een “natuurlijk” cosmeticaproduct mag bevatten — elk merk mag die term naar eigen inzicht gebruiken.
Voor “biologisch” en “organic” ligt dat genuanceerder dan je zou denken. Bij voeding zijn dit wél wettelijk beschermde termen, vastgelegd in de Europese bio-verordening. Cosmetica is echter expliciet uitgesloten van die verordening: cosmeticaproducten mogen het Europese bio-logo niet voeren en zijn niet wettelijk gereguleerd op dit punt. Bij cosmetica hangt een “biologisch”-claim dus af van vrijwillige, private certificering, niet van overheidswetgeving zoals bij voeding. Een keurmerk biedt daarom net hier extra houvast.
Natuurcosmetica keurlabels
De belangrijkste internationale standaard is COSMOS, ontstaan in 2010 uit een fusie van vijf voordien losse certificeringsorganen: BDIH (Duitsland), Cosmebio en Ecocert (Frankrijk), ICEA (Italië) en Soil Association (Verenigd Koninkrijk). NaTrue is een apart, onafhankelijk keurmerk met een eigen, vergelijkbaar systeem, dat niet onder de COSMOS-koepel valt.
Even wennen
Wie overstapt van conventionele naar natuurlijke cosmetica, merkt snel dat niet alleen de ingrediëntenlijst anders is, maar ook geur en textuur vaak verschillen. Natuurlijke tandpasta’s met klei of shampoos met een wasactieve stof uit kokosnoot schuimen minder uitbundig, en ruiken meestal subtieler dan hun conventionele tegenhangers. Zijn de producten daardoor per definitie minder goed? Helemaal niet — integendeel. Je huid heeft soms even nodig om te wennen aan het ontbreken van de synthetische cocktail, maar is je daarna des te dankbaarder. Goed voor jou, en goed voor het milieu.